, lat 53, jest jednym z czołowych polskich generałów: towarzysz Piłsudskiego w Legionach, były minister spraw wojskowych, we wrześniu 1939 roku dowodził Frontem Południowym. Po klęsce dotarł w październiku do Francji przez Węgry. Jest ministrem bez teki w rządzie generała Władysława Sikorskiego, a prezydent wskazał go jako swojego następcę.
8 listopada 1939 roku Sosnkowski obejmuje przewodnictwo Komitetu Ministrów do Spraw Kraju, który zajmuje się okupowaną Polską. W Warszawie generał założył już 27 września, jeszcze zanim powstał rząd na uchodźstwie, Służbę Zwycięstwu Polski (SZP) – organizację konspiracyjną, która od tamtej pory ma radę polityczną złożoną z przedstawicieli głównych partii.
W Paryżu Sikorskiego i Sosnkowskiego, których politycznie dzieli wszystko, łączy wspólna obawa: ruch oporu zrodzony bez nich, z własnymi sojuszami politycznymi, może wymknąć się spod kontroli legalnego rządu. Trzeba też kierować walką pod 2 okupacjami, niemiecką i radziecką, za pośrednictwem kurierów przemierzających Europę.
Sosnkowski musi zaproponować status walki zbrojnej: rozwiązać SZP na rzecz organizacji czysto wojskowej, kierowanej z Paryża i podporządkowanej rządowi; uznać SZP taką, jaką się ukształtowała, wraz z jej organami politycznymi, wyznaczając jej tylko ogólne wytyczne; albo pozwolić, by w Polsce powstała władza konspiracyjna odrębna od rządu na uchodźstwie.
Sosnkowski i Sikorski decydują się rozwiązać SZP na rzecz czysto wojskowej organizacji, podporządkowanej rządowi: 13 listopada 1939 roku powstaje (ZWZ), którego komendantem głównym zostaje Sosnkowski – z Paryża, pod pseudonimem „Józef Godziemba”. Instrukcja z 4 grudnia 1939 roku czyni z niego organizację ogólnonarodową, ponad partiami i klasami. Pułkownik dowodzi z Warszawy obszarem okupacji niemieckiej; Karaszewicz-Tokarzewski, wysłany do strefy radzieckiej, zostaje aresztowany przez NKWD. Kierowanie z Francji szybko utrudnia powolna łączność, a po upadku Francji Rowecki obejmuje 30 czerwca 1940 roku dowództwo w samej Polsce. Od końca 1940 roku powstaje cywilna gałąź – Delegatura Rządu na Kraj, kierowana przez Cyryla Ratajskiego, a ZWZ przekształca się w Armię Krajową 14 lutego 1942 roku. Po śmierci Sikorskiego w lipcu 1943 roku Sosnkowski zostaje Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych; nie aprobuje wybuchu powstania warszawskiego i zostaje 30 września 1944 roku odwołany ze stanowiska pod naciskiem Churchilla. Odmawia powrotu do komunistycznej Polski i umiera 11 października 1969 roku w Arundel w Quebecu.
T01-077