2 miesiące po rozpoczęciu operacji Barbarossa ma za sobą zdobycie Smoleńska i dzieli ją od Moskwy zaledwie około 350 km. Dla generałów – Haldera w OKH, Bocka i Guderiana na froncie – logika jest oczywista: ruszyć prosto na stolicę ZSRR – polityczne, przemysłowe i kolejowe serce kraju – bo jej zdobycie mogłoby doprowadzić do upadku reżimu. jest wyczerpana, ale wciąż potężna.
Hitler rozumuje inaczej. Przywiązuje wagę do celów gospodarczych i ideologicznych: zasobów Ukrainy (pszenica, węgiel z Donbasu), ropy kaukaskiej dalej na południu oraz Leningradu, kolebki bolszewizmu, na północy. Miejsce, jakie w tej hierarchii celów przypada Moskwie, staje się przedmiotem próby sił z generałami.
Führer musi rozstrzygnąć ten zasadniczy spór strategiczny: utrzymać główny wysiłek na Moskwie, jak żądają generałowie; skierować czołgi Grupy Armii „Środek” na południe (Kijów) i na północ (Leningrad) dla celów gospodarczych; albo realizować wszystkie 3 cele naraz, ryzykując rozproszenie sił. Wybór może przesądzić o wyniku kampanii – i wojny.
Hitler narzuca skierowanie czołgów na Kijów i Leningrad: uważa Moskwę za cel drugorzędny i chce najpierw oczyścić skrzydła. Swoją dyrektywą i memorandum z sierpnia 1941 roku kieruje czołgi Guderiana na południe: tak dochodzi do okrążenia Kijowa (wrzesień 1941), największej bitwy okrążającej w historii, w której w niewolę dostaje się około 600 000 żołnierzy sowieckich – głośny sukces taktyczny. Ale ten zwrot kosztuje decydujące tygodnie: gdy ofensywa na Moskwę (operacja Tajfun) wreszcie rusza w październiku, w grudniu łamią ją u bram stolicy jesień, błoto (rozputica), potem zima i syberyjskie rezerwy Żukowa. Wybór z sierpnia 1941 roku – Kijów zamiast Moskwy – jest jedną z największych kontrowersji wojny: błyskotliwe w krótkiej perspektywie zwycięstwo miało według wielu historyków kosztować Hitlera jedyną szansę zdobycia Moskwy przed zimą.
T08-024