, 65 lat, jest prezydentem Litwy od zamachu stanu w 1926 roku, który wyniósł go do władzy. Prawnik i ideolog litewskiego nacjonalizmu, rządzi autorytarnym reżimem jednej partii z Kowna, tymczasowej stolicy kraju – Wilno, historyczną stolicę, Moskwa przekazała Litwie dopiero w październiku 1939 roku, w zamian za radzieckie bazy wojskowe.
Układ niemiecko-radziecki z 28 września 1939 roku, rewidujący sierpniowy pakt, umieścił Litwę w strefie wpływów ZSRR. Od jesieni garnizony Armii Czerwonej stacjonują na litewskiej ziemi na mocy traktatu o pomocy wzajemnej. 14 czerwca 1940 roku, gdy świat wpatruje się w upadający Paryż, komisarz wręcza w Kownie ultimatum: osądzić ministrów oskarżonych o porwanie radzieckich żołnierzy, utworzyć rząd „zdolny” do wykonania paktu i wpuścić „dostatecznie duży” kontyngent wojsk. Odpowiedzi zażądano do następnego ranka.
W nocy gabinet obraduje bez przerwy. Dowódcy wojskowi uznają każdy opór zbrojny za niemożliwy: armia nie jest zmobilizowana, a Sowieci są już w kraju. Smetona musi rozstrzygnąć nad ranem.
Smetona opuszcza kraj, aby żadne „legalne” przekazanie władzy nie było możliwe. Osamotniony we własnym gabinecie, który przyjmuje ultimatum, i na próżno opowiadając się za symbolicznym oporem, już 15 czerwca przekracza granicę z Niemcami, by odebrać Moskwie możliwość prawidłowego przekazania władzy. Rząd natychmiast uznaje, że jego wyjazd jest równoznaczny z rezygnacją, i przekazuje pełnię władzy premierowi Antanasowi Merkysowi. zajmuje Kowno i Wilno; zostaje zainstalowany „rząd ludowy”. Sfałszowane „wybory” w lipcu prowadzą do aneksji: Litwa staje się republiką radziecką 3 sierpnia 1940 roku. Smetona dociera do Szwajcarii, potem do Stanów Zjednoczonych, gdzie ginie w pożarze swojego domu w 1944 roku. Jego decyzja pozostawia sporne dziedzictwo: dla jednych to trzeźwa odmowa legitymizowania okupacji, dla innych ucieczka głowy państwa porzucającej swój naród. Litwa odzyska niepodległość dopiero w 1990 roku.
T04-074