Jesienią 1940 roku Kongregacja Świętego Oficjum, strażniczka doktryny katolickiej, staje przed pytaniem, którego nie może już unikać. Od lata 1939 roku Rzesza w tajemnicy realizuje program, który historycy nazwą Aktion T4, od berlińskiego adresu jego centrali, Tiergartenstraße 4.
Pod pozorem „śmierci z litości” lekarze badają akta internowanych pacjentów – chorych psychicznie, niepełnosprawnych, dzieci – i wskazują tych, których należy zgładzić. W kraju krążą pogłoski: rodziny otrzymują niespodziewane urny, akty zgonu podają nieprawdopodobne przyczyny, nad niektórymi zakładami unosi się podejrzany dym. Kilku niemieckich biskupów, zwłaszcza głosem konferencji w Fuldzie, już dyskretnie zaprotestowało w kancelarii Rzeszy, lecz nie otrzymało pisemnej odpowiedzi zobowiązującej do wstrzymania programu.
Stolica Apostolska pod kierownictwem Piusa XII od miesięcy negocjuje z reżimem, który odmawia jakichkolwiek formalnych zobowiązań. Dyskretna dyplomacja niczego nie przyniosła. Publiczne oświadczenie Świętego Oficjum w sprawie dopuszczalności zabijania niewinnego z powodu wad fizycznych lub umysłowych wprost przeciwstawiłoby Stolicę Apostolską Berlinowi – w chwili, gdy Kościół w Niemczech pozostaje narażony na ciosy. Milczenie przedłużyłoby może bezpieczeństwo instytucjonalne, ale zostawiłoby pole doktrynalne puste. Pytanie staje przed Rzymem.
Święte Oficjum publikuje dekret doktrynalny formalnie potępiający tę praktykę: dekret z 2 grudnia 1940 roku stwierdza, że jest ona „sprzeczna z prawem naturalnym i pozytywnym prawem Bożym” oraz że „bezpośrednie zabicie osoby niewinnej z powodu wad umysłowych lub fizycznych nie jest dozwolone”. Sformułowanie ma charakter doktrynalny i nie wymienia Rzeszy. Jego natychmiastowy skutek pozostaje ograniczony: ostrożna hierarchia niemiecka nie podejmuje w jego następstwie otwartej kampanii, a tekst zostanie szeroko rozpowszechniony dopiero w marcu 1941 roku, przedrukowany w jednej z gazet diecezjalnych. Program T4 trwa dalej; dopiero głośne kazanie biskupa von Galena w sierpniu 1941 roku sprawi, że Hitler nakaże oficjalne wstrzymanie scentralizowanej akcji, której przypisuje się już dziesiątki tysięcy ofiar. Dekret pozostaje jednak rzadkim formalnym stanowiskiem moralnym Kościoła, od tamtej pory przywoływanym w sporach o milczenie Watykanu.
T06-025