28 kwietnia 1939 roku Hitler w przemówieniu w Reichstagu wypowiedział polsko-niemiecki pakt o nieagresji z 1934 roku oraz układ morski z Londynem. Za retoryką kryje się wciąż to samo żądanie: przyłączenia Wolnego Miasta Gdańska do Rzeszy oraz eksterytorialnego korytarza przez polskie Pomorze, łączącego Niemcy z Prusami Wschodnimi.
Dla Polski pułkownika Józefa Becka, ministra spraw zagranicznych i spadkobiercy linii Piłsudskiego, stawka jest życiowa. Oddać Gdańsk to otworzyć drogę kolejnym żądaniom i pogodzić się z rolą państwa wasalnego; odmówić to ryzykować starcie z potęgą o miażdżącej przewadze militarnej. Brytyjska gwarancja z 31 marca daje oparcie, ale niesie też niebezpieczeństwo wciągnięcia w wojnę.
5 maja 1939 roku Beck wchodzi na mównicę Sejmu, by publicznie odpowiedzieć Hitlerowi. Cały kraj i wszystkie kancelarie czekają, czy Warszawa podejmie negocjacje, zagra na zwłokę, czy stanowczo odmówi. Ton, jaki wybierze, zwiąże Polskę na całe lato. Od jego odpowiedzi zależy nie tylko los Gdańska, lecz także postawa, jaką Polska przyjmie wobec niemieckiej presji w nadchodzących miesiącach.
Beck odrzucił wszelkie ustępstwa w imię suwerenności: w przemówieniu z 5 maja, słuchanym w całej Europie, stanowczo odmówił spełnienia niemieckich żądań. Padły w nim słowa, które przeszły do historii – że w życiu narodów jest jedna rzecz bezcenna, honor – i uzasadniły odmowę oddania Gdańska pod presją. Przemówienie wywołało entuzjazm w Polsce, a we Francji i Wielkiej Brytanii spotkało się z uznaniem. Przypieczętowało też impas: Warszawa nie zamierzała negocjować pod przymusem, a Berlin nie miał zrezygnować ze swoich roszczeń. Kryzys gdański stał się potencjalnym zapalnikiem wojny europejskiej. Tekst, tłumaczony i komentowany w całej Europie, uczynił z Becka symbol polskiego oporu wobec niemieckich żądań.
T00-003