Jesienią 1939 roku Francja jest w stanie wojny od kilku tygodni i trwa w bezruchu „dziwnej wojny”. Rząd Daladiera tropi wrogich agentów, defetystów i rzekomą „piątą kolumnę”. Sûreté nationale i Renseignements généraux opierają się, jak za całej III Republiki, na sieci informatorów opłacanych z funduszy tajnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Do fryzjera z robotniczej dzielnicy Paryża, który codziennie przyjmuje oficerów, urzędników i stałych bywalców, zgłasza się inspektor policji. Proponuje mu miesięczną zapłatę za donoszenie o podejrzanych wypowiedziach i rozmowach usłyszanych w zakładzie. Dla drobnego przedsiębiorcy, który z trudem wiąże koniec z końcem, oferta jest kusząca, ale rola informatora wciąga go w mętny proceder.
Korzystanie z płatnych informatorów jest dawną i dobrze udokumentowaną praktyką francuskiej policji: już od końca XIX wieku kilkudziesięciu „kapusiów” opłacanych z funduszy tajnych MSW informowało policję polityczną. W czasie dziwnej wojny system ten zostaje reaktywowany przeciwko podejrzanym o defetyzm, komunistom (Francuska Partia Komunistyczna, PCF, zostaje zdelegalizowana dekretem 26 września 1939 roku) i cudzoziemcom podejrzewanym o szpiegostwo. Wielu drobnych informatorów przyjmuje propozycję – z chciwości, z przekonania lub z obawy, że odmowa uczyni ich podejrzanymi; inni odmawiają albo poprzestają na banałach. Żaden rejestr nie pozwala odtworzyć losu pojedynczego, anonimowego informatora, a w 1939 roku nie istnieje jeszcze „centralna kartoteka Vichy”: reżim Vichy powstanie dopiero w lipcu 1940 roku. Pewna jest natomiast skala płatnego donosicielstwa, zinstytucjonalizowanego jeszcze przed okupacją.
T01-123