Pakt niemiecko-sowiecki z 23 sierpnia 1939 roku (tajny protokół) włącza państwa bałtyckie do sowieckiej strefy wpływów. To zagraża mniejszościom niemieckim w krajach bałtyckich – potomkom rycerzy krzyżackich (XIII wiek), ziemiańskiej szlachcie, która do 1918 roku dominowała w Imperium Rosyjskim, a od 1920 roku jest obywatelami niepodległych państw bałtyckich. W Estonii żyje 18 000 Niemców bałtyckich (3% ludności, ale 23% elity gospodarczej i kulturalnej), na Łotwie 64 000, na Litwie 30 000.
We wrześniu 1939 roku Hitler decyduje o Umsiedlung („przesiedleniu”): całkowitej repatriacji Niemców bałtyckich do Rzeszy. To program Heim ins Reich („Do domu, do Rzeszy”).
, lat 48, SS-Obergruppenführer, kieruje Volksdeutsche Mittelstelle (VoMi), urzędem odpowiedzialnym za ten program. Najpierw negocjuje z Estonią (Päts) repatriację 18 000 Niemców z Estonii: umowa zostaje podpisana 15 października 1939 roku. Potem z Łotwą (Ulmanis): umowa podpisana 30 października 1939 roku. Zostają wyczarterowane konwoje morskie (statki pasażerskie SS Der Deutsche i SS Bremen) między Tallinnem i Rygą a Szczecinem i Gdańskiem. Pierwszy konwój wypływa 18 października 1939 roku. Bilans na 31 grudnia 1939 roku: 62 000 Niemców repatriowanych (94% z Estonii, 80% z Łotwy). Pozostaje ustalić miejsce docelowe w okupowanej Polsce: skupić te rodziny w jednym Reichsgau, by uczynić z niego laboratorium szybkiej germanizacji, rozdzielić je równo między włączone terytoria, czy pozwolić każdej rodzinie wybrać samodzielnie.
Lorenz musi zdecydować, gdzie osiedlić te rodziny w okupowanej Polsce.
Lorenz skupia przybyszów w Kraju Warty pod rządami Greisera, czyniąc z niego wzorcowe pole doświadczalne szybkiej germanizacji. Już od listopada 1939 roku Volksdeutsche bałtyccy są masowo osiedlani w Kraju Warty, głównie na polskich ziemiach skonfiskowanych wypędzonym (600 000 Polaków i Żydów wypędzonych do Generalnego Gubernatorstwa). Rodziny Niemców bałtyckich otrzymują dom, ziemię, sprzęt rolniczy i odszkodowania finansowe. Wynik jest jednak mieszany: wielu bałtyckich przedstawicieli wolnych zawodów (adwokatów, lekarzy, profesorów) nie potrafi przystosować się do pracy na roli. Dochodzi do tarć z miejscowymi Volksdeutschami. W styczniu 1945 roku, podczas sowieckiej ofensywy wiślańsko-odrzańskiej, Volksdeutsche bałtyccy znów uciekają, ponownie porzucając swoje majątki – drugi exodus w ciągu 5 lat. Po wojnie wielu osiedla się w Niemczech Zachodnich, niektórzy w Ameryce. Lorenz staje przed sądem w Norymberdze (proces RuSHA), zostaje skazany na 20 lat więzienia i wychodzi na wolność w 1955 roku. Umiera w 1974 roku. Program Heim ins Reich pozostaje jednym z największych w XX wieku transferów ludności celowo zorganizowanych przez państwo.
T02-050