Wybrany 2 marca 1939 roku papież – dawny kardynał sekretarz stanu , znakomity znawca Niemiec, gdzie był nuncjuszem – dziedziczy Europę na krawędzi przepaści. Aneksja Czechosłowacji w marcu, włoska inwazja na Albanię w kwietniu, wypowiedzenie paktów przez Hitlera pod koniec kwietnia: sygnałów wojny przybywa.
Stolica Apostolska dysponuje wyjątkowym autorytetem moralnym, ale żadną siłą materialną. rozważa pomysł mediacji: zwołanie konferencji 5 mocarstw bezpośrednio zainteresowanych – Niemiec, Włoch, Francji, Wielkiej Brytanii i Polski – by rozładować spory o Gdańsk i korytarz.
Inicjatywa jest ryzykowna. Publiczna porażka osłabiłaby prestiż papieski; krok uznany za zbyt korzystny dla jednej ze stron nadszarpnąłby neutralność Stolicy Apostolskiej; a nic nie gwarantuje, że Berlin, któremu arbitraż jest zbędny, zasiądzie do stołu.
Na początku maja 1939 roku papież musi zdecydować, czy publicznie wystąpić z tym apelem za pośrednictwem swoich nuncjuszy. Najmniejsze potknięcie zaszkodziłoby autorytetowi moralnemu zaledwie rozpoczętego pontyfikatu, w Europie, w której nikt już zdaje się nie chcieć słuchać wezwań do umiarkowania.
zaproponował konferencję 5 mocarstw drogą dyplomatyczną: na początku maja 1939 roku kazał sondować rządy tych 5 państw w sprawie konferencji pokojowej. Odpowiedź była chłodna, a nawet odmowna. Berlin, który nie chciał międzynarodowego arbitrażu, uchylił się; pozostałe stolice nie wierzyły w jej powodzenie bez Niemiec. Inicjatywa wygasła po kilku dniach i nigdy nie doczekała się realizacji. Była to pierwsza z serii papieskich starań o pokój, z których wszystkie rozbiły się o determinację stron konfliktu. Papież zwrócił się potem ku dyplomacji bardziej dyskretnej. Odtąd Stolica Apostolska skupiła swoje działania na pomocy humanitarnej i poufnych zabiegach u stron konfliktu.
T00-004