Sierżant Ricardo V., zwerbowany w Madrycie w lipcu 1941 roku, nosi niemiecki mundur z naszywką na rękawie w barwach hiszpańskich. Błękitna Dywizja (División Azul) – 250 Dywizja Piechoty Wehrmachtu – zrzesza ochotników antybolszewickich, weteranów hiszpańskiej wojny domowej i studentów falangistów, wysłanych, by walczyć u boku Niemiec na froncie wschodnim. W październiku 1941 roku dywizja zajmuje pozycje w rejonie Nowogrodu, na bagnistym odcinku Wołchowa.
Rozkaz batalionu przewiduje marsz w stronę sowieckiego skrzyżowania dróg położonego za częściowo zaminowanym terenem, który wykryli zwiadowcy. Wczorajszy rekonesans pozbawił pluton dowódcy: ranny porucznik został ewakuowany. Ricardo V. dowodzi teraz pozostałymi 28 ludźmi. Pogoda się psuje; torf Wołchowa zaczyna zamarzać na powierzchni i jest zdradliwy pod butami.
Ricardo V. może przypuścić szturm czołowy, zgodnie z rozkazem operacyjnym, mając nadzieję, że pole minowe jest rzadkie; poprosić o przerwę, by saperzy przeczesali teren przed jakimkolwiek natarciem; albo zaproponować obejście bagnistym skrzydłem – o 3 godziny dłużej, ale poza strefą zaminowaną.
W sektorze Nowogrodu oficerowie División Azul często wybierają na takim terenie obejście. Hiszpańska doktryna wojny domowej, zakorzeniona w improwizacji, kontrastuje z niemiecką sztywnością taktyczną. Wybór bagnistego skrzydła, wolniejszy, lecz mniej zabójczy, odpowiada udokumentowanym relacjom ocalałych z tego okresu. División Azul trzyma Wołchow, a od sierpnia 1942 roku front pod Leningradem aż do października 1943: ponosi poważne straty – około 5 000 zabitych – ale utrzymuje pozycje w ekstremalnych warunkach. Decyzja o spóźnionym wycofaniu dywizji, podjęta przez Franco pod naciskiem aliantów, ilustruje całą dwuznaczność hiszpańskiej polityki zagranicznej w czasie wojny.
T09-076