Exodus wyrzuca na drogi miliony cywilów akurat wtedy, gdy armie alianckie potrzebują tych samych szlaków do swoich ruchów: wejścia do Belgii, manewrów, odwrotu, dowozu zaopatrzenia i posiłków. Drogi wojskowe i strumienie uchodźców mieszają się w chaosie, który paraliżuje przemieszczenia i dostarcza celów lotnictwu.
Alianckie dowództwo wojskowe staje przed rozdzierającym dylematem. Może dać bezwzględne pierwszeństwo ruchom wojsk, odpychając lub blokując uchodźców na strategicznych drogach, co oznacza wielką surowość wobec cywilów. Może przepuszczać uchodźców z humanitarności, godząc się na paraliż ruchów. Albo spróbować uregulować ruch, rozdzielając szlaki cywilne i wojskowe – co w pośpiechu trudno wprowadzić w życie.
Stawka jest wojskowa w równej mierze co ludzka: płynność ruchów może rozstrzygnąć o bitwie, ale zawracanie przerażonych rodzin jest moralnie nie do przyjęcia. To splątanie uchodźców i wojsk, źle przewidziane, poważnie dezorganizuje manewr aliantów w Belgii i we Francji.
Dowództwo alianckie próbuje uregulować ruch, rozdzielając strumienie cywilne i wojskowe, lecz z braku przygotowania i środków regulacja szybko zostaje przytłoczona rozmiarami exodusu: uchodźcy zatykają drogi i poważnie utrudniają ruchy wojsk. To splątanie, źle przewidziane przez sztaby, przyczynia się do alianckiej dezorganizacji: kolumny stoją, rozkazy się spóźniają, jednostki nie mogą manewrować. Exodus, poza swoim ludzkim dramatem, jest zatem czynnikiem wojskowym klęski. Epizod ukazuje często pomijany wymiar nowoczesnej wojny: wpływ przemieszczeń ludności cywilnej na prowadzenie operacji – problem, do którego armie 1940 roku nie były przygotowane.
T03-135