Gdy von Reichenaua zajmuje 24 października 1941 roku Charków, przejmuje jeden z najważniejszych węzłów kolejowych ZSRR, kontrolujący połączenia między Krymem, Kaukazem, Dnieprem i Donbasem. Aby dostarczać amunicję, paliwo i posiłki, Wehrmacht musi utrzymać sieć w ruchu. Tory o radzieckim rozstawie trzeba jednak przekuć, a ludzi brakuje: Niemcy przywracają więc do pracy miejscowych kolejarzy pod zwierzchnictwem Deutsche Reichsbahn.
Dla kolejarza, który został w Charkowie, sprawa jest życiowa. Administracja wojskowa masowo konfiskuje żywność: już w styczniu 1942 roku jedna trzecia z około 300 000 mieszkańców cierpi głód, a zima zabija mrozem. Praca w Reichsbahn obiecuje kartę zaopatrzeniową i pensję, ale na ogołoconym rynku niemal nic się za nią nie kupi, a robotnikom ze Wschodu płaci się znacznie mniej niż Niemcom.
Dobrowolność to tylko fasada: kontyngenty, łapanki, wywózka do Niemiec jako Ostarbeiter, których największą część dostarczy Ukraina. Praca na miejscu może na jakiś czas chronić przed deportacją; odmowa oznacza ryzyko łapanki lub głodu. A Sowieci uważają za podejrzanego każdego, kto znalazł się pod administracją wroga: po odbiciu miasta na cywilów wracających ze strefy okupowanej czeka „filtracja” NKWD (przesłuchania, obozy sprawdzające, czasem Gułag).
Na okupowanej Ukrainie Reichsbahn była jednym z głównych pracodawców, a większość kolejarzy wróciła do pracy, najczęściej z konieczności zdobycia żywności i pod przymusem kontyngentów, nie z przekonania. Pensja kupowała niewiele i nie chroniła przed ryzykiem deportacji jako Ostarbeiter, a Ukraina dostarczała większość robotników ze Wschodu wysyłanych do Rzeszy. Zamiast zostać nagrodzeni, ci, którzy pracowali dla okupanta, po powrocie Armii Czerwonej byli traktowani jak podejrzani: filtracja NKWD (usystematyzowana dekretem z listopada 1944 roku) poddawała powracających ze strefy okupowanej przesłuchaniom i kierowała ich do obozów sprawdzających, a część z nich skierowano do batalionów pracy lub do Gułagu.
T09-014