Niemiecki psychiatra, czterdziestolatek o ugruntowanej pozycji, otrzymuje latem 1940 roku propozycję, by został Gutachterem, czyli rzeczoznawcą, w przedsięwzięciu kierowanym z willi przy Tiergartenstraße 4 w Berlinie. Od tego adresu pochodzi kryptonim programu: „T4”.
Cały ten aparat powstał na podstawie upoważnienia podpisanego przez Hitlera i antydatowanego na wrzesień 1939, które powierzało Philippowi Bouhlerowi i lekarzowi Karlowi Brandtowi zabijanie pacjentów uznanych za „nieuleczalnych”. Od jesieni 1939 do szpitali i zakładów psychiatrycznych Rzeszy rozsyła się kwestionariusze zwane Meldebogen. Przedstawiane jako zwykły spis statystyczny, dotyczą przede wszystkim zdolności chorego do pracy oraz jego diagnozy.
Wypełnione formularze wracają tysiącami. 3 rzeczoznawców, każdy u siebie w domu i bez oglądania pacjenta, rozstrzyga w polu obwiedzionym czarną ramką: czerwony plus oznacza śmierć, niebieski minus – życie. Oznaczone osoby przewozi się autokarami do ośrodków takich jak Brandenburg, gdzie urządzono komorę zamaskowaną jako łaźnia z natryskami, do której doprowadza się tlenek węgla.
Lekarzowi przedstawia się to zadanie jako czynność kliniczną, płatną i osłoniętą autorytetem Führera. Musi odpowiedzieć.
Profil historyczny odpowiada przede wszystkim przyjęciu roli rzeczoznawcy: zgodzili się niemal wszyscy lekarze, do których się zwrócono. Około pięćdziesięciu psychiatrów i cenionych uczonych pełniło funkcję rzeczoznawców lub kierowników ośrodków, w taśmowym tempie rozpatrując kolejne Meldebogen. Nikogo nie zmuszano: nieliczni, którzy odmówili i poprosili o pozostawienie ich poza programem, nie ponieśli poważniejszych konsekwencji – dowód, że można było powiedzieć „nie”. Oficjalna „Akcja T4”, zakończona w sierpniu 1941 po publicznych kazaniach biskupa von Galena, pochłonęła około 70 000 ofiar; mordy na pacjentach trwały potem w sposób zdecentralizowany, przez głód i zastrzyki, aż do 1945, a „Akcja 14f13” objęła więźniów obozów koncentracyjnych, co daje łącznie szacunkowo 250 000–300 000 ofiar. Komory gazowe i personel T4 posłużyły następnie jako techniczny wzór dla ośrodków zagłady „Akcji Reinhardt”.
T04-088