15 marca 1939 roku wojska niemieckie wkraczają do Pragi, a Czechosłowacja staje się Protektoratem Czech i Moraw. 21 czerwca 1939 roku protektor Rzeszy podpisuje rozporządzenie o mieniu żydowskim: stosuje ono norymberskie kryteria rasowe, nakłada obowiązek zgłoszenia majątku przed 31 lipca, zakazuje Żydom swobodnego dysponowania majątkiem i wprowadza przymusowy zarząd nad przedsiębiorstwami. Grabież przybiera odtąd formę legalną.
W kancelarii notarialnej w centrum Pragi pojawia się sprawa, która stała się codziennością: żydowska właścicielka musi odstąpić swoją kamienicę niemieckiemu nabywcy za ułamek jej wartości. Notariusz wie, że klientka działa pod przymusem, a akt osłania zorganizowaną przez okupanta kradzież.
Ma jednak rodzinę, wspólników i kancelarię, które musi chronić. Odmówić – to narazić się na niemieckie represje. Sporządzić akt – to stać się trybikiem aryzacji. Okupacja wystawia na próbę jego zawodową bezstronność.
W przeważającej większości czescy notariusze i prawnicy sporządzali akty przymusowego przenoszenia mienia żydowskiego. Aparat prawny stworzony przez von Neuratha w czerwcu 1939 roku – zgłaszanie majątku, narzucani przedsiębiorstwom niemieccy zarządcy, przymusowa sprzedaż aryjskim nabywcom, finansowana między innymi przez czesko-niemiecki bank rozliczeniowy – opierał się na miejscowych zawodach prawniczych, by nadać grabieży pozór legalności. Żydowscy sprzedawcy otrzymywali tylko ułamek wartości, często blokowany na kontrolowanych kontach. Z około 118 000 osób uznanych w Protektoracie za Żydów blisko 80 000 zamordowano, wiele z nich przeszło przez Theresienstadt, zanim trafiło do Auschwitz. Zdarzały się pojedyncze odmowy i gesty solidarności, lecz regułą było administracyjne podporządkowanie: ten epizod pokazuje, jak zwykłe trybiki prawa umożliwiły ograbienie całej społeczności.
T00-080