, lat 71, premier Wielkiej Brytanii od maja 1937 roku, ma przemawiać 4 kwietnia 1940 roku na konferencji Partii Konserwatywnej w Central Hall w Westminsterze. Na sali zasiada 1 800 delegatów, a przemówienie transmituje na żywo radio BBC. Po 7 miesiącach wojny Chamberlain chce uspokoić swoją partię i opinię publiczną co do „stabilności” sytuacji.
W kręgu Chamberlaina i Hoare’a krąży następujące rozumowanie: jesienią 1939 roku Hitler miał przewagę taktyczną (uprzedzająca mobilizacja, doktryna ofensywna, strategiczne zaskoczenie). Mógł uderzyć natychmiast po upadku Polski. Nie zrobił tego – wahał się i wielokrotnie odkładał ofensywę na Zachodzie. Tymczasem alianci wzmocnili obronę, wyposażyli BEF, zmobilizowali przemysł i zawarli kontrakty z państwami neutralnymi. Doradcy Chamberlaina wyciągają stąd wniosek, że Hitler przegapił swoją szansę.
Chamberlain musi rozstrzygnąć, jak sformułować ten wniosek, żeby zapadł w pamięć opinii publicznej. Premier, dawniej przedsiębiorca, zwykle woli techniczne sformułowania strategiczne. Niemiecka propaganda tymczasem skutecznie posługuje się prostymi obrazami i hasłami. Chamberlain musi wybrać styl.
Chamberlain wybrał swojskie porównanie z życia codziennego. Wypowiedział zdanie, które przeszło do historii: „One thing is certain: he missed the bus” („Jedno jest pewne: nie zdążył na autobus”). Formuła natychmiast zyskała sławę – 5 kwietnia powtórzyły ją wszystkie brytyjskie gazety, a „missed the bus” trafiło na pierwszą stronę Timesa. Już po 5 dniach okazała się jednak katastrofalnie fałszywa: 9 kwietnia Hitler zaatakował Danię i Norwegię, a 10 maja rozpoczął Fall Gelb. Zdanie stało się symbolem śmieszności Chamberlaina. Podczas Norway Debate (7–8 maja 1940), poświęconej niepowodzeniu kampanii norweskiej, wielu posłów konserwatywnych i labourzystowskich – między innymi , który zawołał: „In the name of God, go!” – powoływało się na te słowa, by dowieść strategicznej niekompetencji premiera. 10 maja 1940 Chamberlain podał się do dymisji, a jego następcą został Churchill. 6 miesięcy później, w listopadzie 1940 roku, Chamberlain zmarł na raka. „He missed the bus” pozostaje jednym z najczęściej cytowanych błędów retorycznych w brytyjskiej historii politycznej.
T03-005